|
Część 3 – ISKCON: teologiczna podstawa dialogu
Teologia wisznuicka a koncepcja religii
Podobnie jak wielu innych przedstawicieli tradycji wedyjskiej, wyznawcy Kryszny odróżniają
świadomość Kryszny, czyli czystą miłość Boga, od tego, co rozumie się potocznie pod pojęciem religii. W swoim wstępie do Bhagawadgity, Śrila Prabhupada wyjaśnia:
Sanatana-dharma nie odnosi się do żadnego wyodrębnionego zjawiska religijnego, lecz jest wiecznym działaniem wiecznych żywych bytów związanych z wiecznym Najwyższym Panem. ...W języku angielskim słowo "religia" ma nieco inne znaczenie niż termin sanatana-dharma. Religia mieści w sobie pojęcie wiary, zaś wiarę można zmienić; można wierzyć w jakiś konkretny sposób duchowego działania, po czym porzucić tę wiarę i uwierzyć w inny. Natomiast sanatana-dharma dotyczy takiego rodzaju aktywności duchowej, którego nie można niczym zastąpić. (9)
Wisznuici traktują świadomość Kryszny za nie związaną z żadnym konkretnym wyznaniem, chociaż
praktykowanie sanatana-dharmy może w jednostkowych przypadkach wiązać się ze specyficzną tradycją religijną. Dla wyznawców wisznuizmu miłość do Boga zdefiniowana jest w Śrimad-Bhagawatam (Bhagawata Purana) 1.2.6 (10) i w Bhakti-rasamrita-sindhu 1.1.11. (11) Śrila Prabhupada napisał także:
"Nie opowiadamy się po stronie żadnej poszczególnej religii. Chodzi nam o to, aby budzić naszą
uśpioną miłość do Boga. Przyjmujemy z radością każdy sposób, który pomoże nam osiągnąć ten cel."
(12) Śrila Prabhupada rozwinął następnie tę myśl w swym komentarzu do Upadesiamrity Rupy
Goswamiego:
We wszystkich częściach świata, gdziekolwiek tylko istnieją cywilizowane społeczeństwa, istnieją też jakieś systemy religijne... Kiedy system religijny rozwija się i przekształca w praktykowanie miłości do Boga, jest to zjawisko korzystne. (str. 44) (13)
Wisznuizm zatem uznaje fakt, iż właściwa wszystkim żywym istotom duchowość i ich indywidualne
związki z Najwyższym Panem przejawiają się w świecie pod wieloma różnymi nazwami. Wisznuizm
stwierdza, że każda jednostka odnajdzie zadowolenie w służbie Najwyższemu i że "taka nacechowana oddaniem służba, jeśli ma przynieść jednostce pełną satysfakcję, musi być nieprzerwana i bezinteresowna" (Bhag. 1.2.6). Jeśli nie pełnimy takiej służby, wówczas szukamy przyjemności gdzie indziej i - zależnie od upodobań i okoliczności – czcimy półbogów, słynne osobistości, idole lub fenomeny przyrody.
Bóg nieustannie postrzega i podtrzymuje Swoje związki z każdą indywidualną duszą, i świadom jest naszych usiłowań poznania i pojęcia Go, nawet jeśli są one niedoskonałe bądź niewłaściwie
praktykowane. Kryszna wzywa jednostkową duszę: "Porzuć wszelkie rodzaje religii i po prostu
podporządkuj się Mnie, a ja wybawię cię od wszelkich grzesznych reakcji. Nie lękaj się" (Bg. 18.66).
Tym samym podkreśla, że osobisty związek łączący z Nim jednostkową duszę jest istotniejszy od
jakichkolwiek zinstytucjonalizowanych czy sekciarskich zabiegów o Jego łaskę.
Teologia wisznuicka a podstawa dialogu Czaitanja Mahaprabhu pozostawił po sobie jedynie osiem zapisanych wersetów, noszących nazwę Śri Śri Sikszasztaka. Oto trzeci z nich:
Ten, kto uważa się za mniejszego niż źdźbło trawy, kto jest bardziej uległy niż drzewo i kto nie oczekuje dla siebie zaszczytów, lecz gotów jest stale odnosić się z całym szacunkiem do innych, potrafi zawsze bez trudu intonować święte imię Pana. (14)
Werset ten nie pozostawia żadnych wątpliwości co do zasad pokory, szacunku i oddania, jakich oczekuje się od wisznuity, który z czystym sercem poddał się Panu Krysznie. Zwrot "odnosić się do każdego z całym szacunkiem" może oczywiście dotyczyć stosunku do wyznawców innych wiar. WyznawcyKryszny powinni odnosić się z pełnym szacunkiem zwłaszcza do ludzi, którzy szczerze starają się miłować Boga i służyć Mu. Taki szacunek, uległość i pokora tworzą w rozumieniu wisznuitów podstawę właściwych związków międzyludzkich.
Pieśń Jedenasta Śrimad Bhagawatam opisuje trzy kolejne etapy rozwoju duchowych związków: neoficki (kanisztha), dojrzały (madhjama) i zaawansowany (uttama). Bhagawatam przedstawia te stadia rozwoju jako uniwersalny fenomen, obserwowany wśród wyznawców każdej religii. Zachowanie neofity charakteryzuje zazwyczaj fanatyzm i poczucie wyjątkowości. Nie wie on, jak ma się zachować w grupie wyznawców. Nie potrafi trafnie odróżnić osób wierzących od niewierzących (15) i nie umie efektywnie uczestniczyć w dialogu, bez względu na to, do jakiej tradycji religijnej przynależy. Śrila Prabhupada przestrzega: " (...) ale jeśli ma się do czynienia z dogmatykiem i zaślepionym wyznawcą, należy unikać dyskusji z nim." (16)
Dojrzały wyznawca, zaangażowany głęboko we właściwy rodzaj związków (17), potrafi rozpoznać ludzi wierzących po ich cechach i zachowaniu, a nie osądza ich ze względu na przynależność do danej religii.
(18) Rozpoznaje on wyznawcę wszędzie tam, gdzie objawia się prawdziwe oddanie Bogu. Dojrzały
wyznawca rozpozna wierzących w Boga dzięki przejawianiu przez nich któregokolwiek z dziewięciu
rodzajów procesu oddania, opisanych przez autorytet wisznuicki, Prahladę Maharadżę. (19). Śrila
Prabhupada stwierdził, że chociaż w naszych czasach szczególnie dwa z tych rodzajów – a mianowicie słuchanie duchowego dźwięku (śravanam) oraz intonowanie boskiego imienia (kirtanam) – zaleca się jako najskuteczniejsze metody praktyki duchowej, to jednak wszystkie zachowują swoją skuteczność w każdym okresie dziejów. Osiągnąwszy stadium dojrzałości, wyznawca rozwija w sobie pogłębioną zdolność postrzegania, niezbędną do nawiązania szczerych i nacechowanych zaufaniem związków z członkami innych wspólnot religijnych.
Zaawansowane stadium wiary, poziom uttama, przynosi transcendentalne uświadomienie.
Zaawansowany wyznawca postrzega wszystkie żyjące byty jako wieczne sługi Kryszny i tak też się do nich odnosi. Nie interesują go żadne różnicujące wyznaczniki rasy, pozycji społecznej, płci czy religii, i wyrzeka się wszelkich doczesnych i materialistycznych związków na rzecz łączenia się z tymi, którzy poświęcili się czystej i przepełnionej oddaniem służbie Najwyższej Osobie Boga.
Wisznuizm świadom jest tego, że życie duchowe bądź religijne polega w istocie na osobistym
i indywidualnym związku pomiędzy wieczną jednostkową duszą a wiecznym Najwyższym Bytem.
Chociaż wyznawcy pełnią rozmaite rodzaje służb mogących zadowolić Pana, to Najwyższy, zgodnie ze Swą słodką wolą, nagradza duchowe uświadomienie i czystą, pełną oddania miłość. Tak więc zwolennicy wisznuizmu odrzucają pogląd, że jakakolwiek religia lub organizacja wyznaniowa może posiadać monopol na prawdę albo wyłączność na kontakt z Bogiem. Wisznuici akceptują fakt, iż Kryszna, Bóg, swobodnie nawiązuje przepełnione miłością związki z każdym, z kim zechce, bez względu na jego kolor skóry, pozycję społeczną czy wyznawaną religię.
Część 4 – Zasady i wskazówki dotyczące kontaktów z wyznawcami innych religii
Zasady Poniższe zasady pomogą członkom ISKCON-u w kontaktach z przedstawicielami innych wspólnot wyznaniowych. Zasady te podane są w formie skondensowanej i wymagają każdorazowo
szczegółowego rozważenia.
(1) Pokora. Zgodnie z naszą tradycją stanowi klucz do budowania duchowych związków. Jest zarazem
podstawową cechą wisznuitów.
(2) Nieograniczona natura Kryszny. Prawda Absolutna jest uniwersalna. Żadna jednostka ani
organizacja nie ma wyłączności na związek z Panem. Objawia się On gdziekolwiek, kiedykolwiek,
jakkolwiek i komukolwiek zechce.
(3) Uczciwość. Bądźcie zawsze uczciwi i prawdomówni. To podstawa opartych na zaufaniu i udanych
związków międzyludzkich.
(4) Szacunek. Zawsze zachowujcie się wobec innych z szacunkiem, nawet jeśli z ich strony nie spotyka was to samo. Pan Czaitanja powiedział: "amanina manadena" – powinno się być gotowym odnosić do innych z pełnym szacunkiem, bez oczekiwania jakichkolwiek przejawów szacunku dla siebie.
(5) Wyrozumiałość. Jeśli zetkniecie się z ludźmi odnoszącymi się do waszej wiary i kultury z brakiem
szacunku lub taktu – spowodowanym być może przyjęciem przez nich mylnego założenia co do waszej
osoby – okażcie im wyrozumiałość, wytłumaczcie się uprzejmie i wybaczcie im to nieporozumienie.
(6) Uwzględnianie czasu, miejsca i okoliczności. Przy nawiązywaniu kontaktów z innymi ludźmi
posługujcie się waszym zdrowym rozsądkiem i rozwagą. Bądźcie wrażliwi na uczucia waszych
rozmówców lub słuchaczy.
(7) Wzajemne zrozumienie. Bądźcie gotowi wysłuchać innych, zrozumieć ich język, zasady, kulturę
i wyznawane wartości. A zatem nie osądzajcie postępowania innych ludzi przez pryzmat waszych
ideałów.
( Osobiste pojmowanie. Jeśli macie skutecznie reprezentować ruch sankirtana (20), musicie szczerze pielęgnować własne duchowe pojmowanie w świadomości Kryszny. Starajcie się posługiwać
w rozmowie osobistym przykładem i pojęciem. Łatwiej o porozumienie, jeśli poruszamy się na
płaszczyźnie osobistego pojmowania.
(9) Osobiste związki. Tradycja wisznuizmu opiera się na szczerych, osobistych związkach. Możemy żyć
bez filozofii, obrzędów i instytucji, ale nie możemy żyć bez nacechowanych miłością i oddaniem
związków z Kryszną i Jego wyznawcami.
(10) Właściwe postępowanie. Śrila Prabhupada pisze: "Właściwe postępowanie wyznawcy stanowi
prawdziwy, nadrzędny cel zasad religijnych." (21)
Wskazówki dotyczące kontaktów z wyznawcami innych religii
> Głównym celem jest nawiązywanie prawdziwie przyjaznych związków, sprzyjających porozumieniu
między nami a członkami innych wspólnot religijnych.
> Wysłuchujcie z szacunkiem wypowiedzi przedstawicieli innych religii i tak też je oceniajcie.
> Dajcie wyznawcom innych wiar okazje do swobodnego wyrażania żywionych przez nich szczerze poglądów i przekonań.
> Pozwólcie członkom innych społeczności religijnych określać się w ich własnym języku i na gruncie ich własnej kultury, i nie narzucajcie im waszych definicji; a zatem unikajcie porównywania ich działania z waszymi ideałami.
> Traktujcie z szacunkiem sposoby odżywiania się, obrzędy i reguły zachowania innych ludzi.
> Bądźcie świadomi tego, że wszystkim nam nie zawsze udaje się sprostać wyznawanym przez nas ideałom.
> Nie szkalujcie ani nie krytykujcie pogardliwie przekonań lub praktyk religijnych innych ludzi. Jeśli
będziecie chcieli poznać ich poglądy, zasięgnijcie informacji uprzejmie i taktownie.
> Uszanujcie to, że inni ludzie angażują się po stronie wybranej przez siebie wiary, podobnie jak wy jesteście zaangażowani w swoją własną.
> Bądźcie szczerzy i bezpośredni w prezentowaniu waszych intencji. Zostanie to docenione przez
rozmówców.
> Bądźcie taktowni i uprzejmi wobec wszystkich, których poznajecie, nawet jeśli nie ma szans na
nawiązanie głębszego porozumienia.
> Respektujcie prawo innych do nie zgadzania się z wami i do tego, byście zostawili ich w spokoju.
> Nigdy nie zachodzi potrzeba kompromisu w zakresie naszej filozofii lub wyznawanych przez nas
wartości.
> Kiedy rozmawiacie z ludźmi innej religii, nie musicie odczuwać imperatywu ich nawrócenia.
> Jeśli napotkacie religijnych fundamentalistów albo ateistycznych naukowców, potraktujcie ich ze
stosownym szacunkiem, po czym oddalcie się. Z tego rodzaju ludźmi niemożliwy jest szczery dialog
dotyczący kwestii duchowych.
> Nie bójcie się odpowiadać na pytania: "Nie wiem". Szczerość jest lepsza niż jałowa spekulacja.
Uzupełnienie
Siedem celów ISKCON-u
(1) Systematyczne szerzenie wiedzy duchowej wśród ogółu społeczeństwa i zaznajamianie ludzi ze
sposobami duchowego życia, po to aby powstrzymać erozję wartości i osiągnąć prawdziwą jedność
i pokój na świecie.
(2) Propagowanie świadomości Kryszny (Boga), tak jak jest ona objawiona w świętych księgach
hinduskich: Bhagawadgicie i Śrimad-Bhagawatam.
(3) Skupianie członków ISKCON-u i zbliżanie ich do Kryszny, najwyższej istoty, poprzez szerzenie
wśród nich i ogółu ludzkości idei, że każda dusza stanowi cząstkę i fragment cechy Najwyższego Boga
(Kryszny).
(4) Nauczanie i inspirowanie ruchu sankirtana (zgromadzenia intonującego święte imię Boga), jak jest to
objawione w naukach Pana Śri Czaitanji Mahaprabhu.
(5) Wznoszenie dla członków Towarzystwa i ogółu społeczeństwa świętych przybytków
transcendentalnych rozrywek, poświęconych osobie Kryszny.
(6) Skupianie razem członków ISKCON-u w celu nauczania prostszego i bardziej naturalnego sposobu
życia.
(7) Publikowanie i kolportowanie periodyków, magazynów, książek i innych pism mogących przyczynić
się do osiągnięcia wspomnianych wyżej celów.
Przypisy
1. Oto niektórzy ze wspomnianych konsultantów: prof. Frank Clooney, prof. Kenneth Cracknell,
Hridajananda Dasa Goswami, Mukunda Goswami, Tamala Kryszna Goswami, prof. Klaus
Klostermaier, dr Julius Lipner, Siaunaka Riszi Dasa, prof. John Saliba, prof. Larry Shinn oraz Rawindra
Swarupa Dasa.
2. Siedem celów ISKCON-u, sformułowanych przez Śrila Prabhupadę, przedstawionych jest w całości
w Uzupełnieniu.
3. Pranama-mantra to mantra (modlitwa) wyrażająca szacunek i cześć. Zgodnie z tradycją uczniowie
śpiewają pranama-mantry skomponowane specjalnie ku chwale ich duchowych nauczycieli lub świętych
osób. Druga z pranama-mantr dedykowanych Śrila Prabhupadzie zawiera następujące pochwalne wersy:
"Ofiarowuję ci pełne szacunku pokłony, sługo Saraswati Goswamiego (mistrz duchowy Śrila
Prabhupady), który nauczasz posłania Pana Czaitanji i wybawiasz kraje Zachodu od pustki
i impersonalizmu."
4. Thakura, Bhaktiwinoda: Shri Chaitanya Shikshamritam, Madras, Indie, Sree Gaudija Math, 1983, str.
9.
5. Thakura, Bhaktiwinoda: Light of the Bhagavat, Madras, Indie, Sree Gaudija Math, 1983, str. 20.
6. Thakura, Bhaktiwinoda: Shri Chaitanya Shikshamritam, str. 7.
7. Bhaktiwedanta Swami, A. C.: Śrimad-Bhagawatam, Los Angeles, The Bhaktivedanta Book Trust,
4.22.24, komentarz.
8. W związku z tym Śrila Prabhupada napisał: "Nie ma znaczenia, jaki zespół zasad się wyznaje;
jedynym nakazem jest to, żeby się do nich ściśle stosować... Czy jest się hinduistą, muzułmaninem, czy
chrześcijaninem, powinno się postępować zgodnie z zasadami swojej religii." Bhag. 5.26.15, komentarz.
9. Bhaktiwedanta Swami, A. C.: Bhagawadgita As It Is, Los Angeles, The Bhaktivedanta Book Trust,
1987, str. 18; zob. też str. 19-20.
10. "Najwyższym i wiecznym zadaniem całej ludzkości jest to, poprzez które ludzie mogą osiągnąć
miłosną, pełną oddania służbę transcendentalnemu Panu. Taka oddana służba, aby mogła całkowicie
zadowolić jaźń, musi być bezinteresowna i spełniana nieprzerwanie."
11. "Aby rozwinąć doskonałą, pełną poświęcenia służbę, trzeba pozbyć się wszelkich materialnych
pożądań, wiedzy uzyskanej dzięki monistycznej filozofii oraz interesownego działania. Wyznawca musi
nieprzerwanie z radością służyć Krysznie, tak jak Kryszna tego sobie życzy."
12. List do Rupanuga Dasy, 3 czerwca 1968.
13. W zrozumieniu takiego rozwoju religii, zachodzącego zarówno w wymiarze indywidualnym, jak
i społecznym, może pomóc studiowanie filozofii wisznuickiej w kategoriach paradygmatu Karmy, Jnany
i Bhakti. Fundamenty takiej perspektywy dobrze przedstawił Rawindra Swarupa w swym artykule
"Religion and Religions", ISKCON Communications Journal, 1993.
14. Śri Śri Szikszasztaka, werset 3., Śri Czaitanja-czaritamrita, Antya-lila 20.21.
15. Bhag. 11.2.47, komentarz.
16. List do Toszana Kryszna Dasy, 23 czerwca 1970.
17. Bhag. 11.2.46.
18. Dla zilustrowania tej kwestii Śrila Prabhupada zauważył, że: "Nie ma żadnej różnicy między czystym
chrześcijaninem a szczerym wyznawcą Kryszny.". Rozmowa w pokoju, Bombay, 5 kwietnia 1977.
19. Bhag. 7.5.23-24.
20. Śrila Prabhupada wyjaśnił, co oznacza pojmowanie: "Osobiste pojmowanie nie znaczy, że,
powodowani próżnością, usiłujemy zaprezentować swoje własne nauczanie, po to by przewyższyć
poprzednich aczarjów. Musimy żywić całkowite zaufanie do wcześniejszych aczarjów, a zarazem
musimy pojmować daną kwestię tak dobrze, by móc ją przedstawić w sposób odpowiedni do
zaistniałych okoliczności." (Bhag. 1.4.1, komentarz.)
Śrila Prabhupada naszkicował też podstawową wiedzę, którą musi posiadać nauczający, aby mógł
przekazywać swoje przesłanie. Trzeba pojmować, że Pan jest "...Najwyższą radością, że jest On władcą
wszystkiego i że jest dla każdego opoką i najlepszym przyjacielem." (Bhag. 7.6.24, komentarz)
21. Bhaktiwedanta Swami, A. C.: Śri Czaitanja-czaritamrita, Madhja-lila 17.195, Los Angeles, The
Bhaktivedanta Book Trust, 1990.
|
